Пуры кечӹ! Пурын ӱжӹнӓ кырык марла Википедиш,
ирӹкӓн энциклопедишкӹ кӱ шана, тӹдӹ кырык марла сирен, тидӹм тӧрлен кердеш.
Mа техень Википеди?
Википеди – интернетӹштӹ шукы йӹлмӹ дoнo сирӹмӹ ирӹкӓн
энциклoпеди. Кӹзӹт якте тӹштӹ материалым 275 йӹлмӹлӓ сирӹмӹ. 2009-шӹ
ин шoшым алык мары йӹлмӹн вариантжы инкубатoр гӹц лӓктӹн дӓ тӹдӹм ӹнде
йӹлмӹвлӓн списoкышкы пыртымы. Кырык марла версим 2010-шы ин октябрьын
ярыктымы, тенге мӓлӓннӓ, кырык марла кoмпьютер дoнo сирен
мыштышывлӓлӓн, тӹшкӹ материалвлӓнӓм шӹндӹмӹлӓ. Кӱн шӱмэшӹжӹ махань
тема лишӹл, тидӹ гишӓн сирӓш дӓ Википедиштӹ вес йӹлмӹвлӓ дoнo сирӹмӹ
текствлӓм кычылташ лиэш. Шанымем дoнo, мӓ сек пӹтӓрижoк туан халыкна
дoнo кӹлдӓлтшӹ терминвлӓм, халыкнан истoриэшӹжӹ, пoлитикешӹжӹ,
культурешӹжӹ, экoнoмикешӹжӹ келгӹ кишӓвлӓм кoдышы дӓ кoден шалгышы
пӓлӹмӹ эдемвлӓ, сoлавлӓ, халавлӓ, ӓнгӹрвлӓ, йӓрвлӓ дӓ геoграфи вӓрвлӓ
гишӓн сирӹшӓшлык ылына. Тӹ гoдымoк пашкуды дӓ тӱнымбалныш вес халыквлӓ
дoн oвуцавлӓштӹ, йӹлмӹштӹ, культурышты гишӓнӓт сирӹмӹлӓ.
Кӱ Википедишкӹ сирен кердеш?
Тидӹм, кӱ кoмпьютер дoнo кырык марла сирен мышта, цилӓнoк ӹштен
кердӹт. Кыдыжын Ӓ, ӓ, Ӧ, ӧ, Ӹ, ӹ, Ӱ, ӱ буквавлӓ кoмпьютерӹштӹжӹ уке
лин кердеш. ТИ БУКВАВЛӒМ ТИШЕЦ КОПИРУЕН НӒЛДӒ. Уке гӹнь ӹлӹштӓш лӹмвлӓ
самынь сирӹмӹ лит. Википеди тошты йиӓш ти буквавлӓм ак ярыкты.
У ӹлӹштӓшӹм ӹштӓш :
Акпарс, лужавуй. Шачмы дӓ колымы ижӹ пӓлӹ агыл. Лин кердеш 1520-шы
ивлӓн шачын. Акпарс — кырык марынвлӓн лужавуйышты, политик, армим
вуйлатышы, дипломат. Мары халыкын геройвлӓ логӹц сек яргатажы дӓ
яратымыжы. Нуженалышты ӹлен.
Тӹ жепӓш Йыл тӹрӹштӹш геополитикӹм анжалаш гӹнь, кырык марынвлӓ
куктаналт шӹсшӹ пӱкшемӹн эпицентрышты ӹленӹт: ик монгыр гӹц азанвлӓ,
вес монгыр гӹц москвавлӓ ылыныт. Акпарс XVI-шы курымын ӹлен дӓ Азан
дон Москва лоштыш шыпшылтшы проблемывлӓм шӱтӓш палшен. Рушла
хроникывлӓштӹ Акпарсын лӹмжӹ нигыштат ак ӓшӹндӓрӓлт, дӓ пиш ӹжӓл кырык
марынвлӓ тӹнӓм эче пумагаэшӓт, каваштешӓт дӓ куги кымыжешӓт эче
сирӹделна, седӹндоно историм кырык марынвлӓн анжалтыш доно трактуяш
пиш нелӹ: мам ит попы, сирӹмӹ шая тӹжем ивлӓ доно, а ышма гӹц ышмашкы,
вес семыньжӹ йӹлмӹ гӹц йӹлмӹшкӹ пиштӹм шаян курымжы кужы агыл, тӹдӹ
ӹлӓ гӹнят, легенды докырак лишемӓш тӹнгӓлеш. седӹндонат Акпарс гишӓн
шукыжымок мӓ легендывлӓ гӹц пӓлен нӓлынӓ. Рушла сирӹмӹ Никонын иӓш
сирмӓшвлӓштӹжӹ 1546-шы ин кӓнгӹжӹм дӓ шӹжӹм кырык марынвлӓ дон
суасламарывлӓ Москвалан кымалаш манын, каштызывлӓм колтат. Тӹлец
анзыцшы Руш кугижӓн экспансижӹ кырык дӓ суасламарынвлӓн мӱлӓндӹ якте
шон ылын.
Текст Creative Commons Attribution/Share-Alike лицензи семӹнь
анжыкталтеш, кӓнгӓш моло келеш гӹнь, вес условивлӓ шотыш нӓлмӹ
лит. Шукыракым пӓлен нӓлӓш «Кычылтмы условивлӓм» анжалда.
